ಕೇರಳದ ಶಬರಿಮಲೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಯಾತ್ರೆಯ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ 41 ದಿನಗಳ ವ್ರತ (Vratham). ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಮಾಲ ಧರಿಸಿ, ಮಾಂಸಾಹಾರ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಧೂಮಪಾನಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವುದು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಯಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರು ಪರಸ್ಪರ “ಸ್ವಾಮಿ” ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. “ಸ್ವಾಮಿಯೇ ಶರಣಂ ಅಯ್ಯಪ್ಪ” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಇರುಮುಡಿ ಕಟ್ಟೆ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಹೊರೆ ಭಕ್ತರು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ತುಂಬಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯದ 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಜೀವನದ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸುವ ಈ ಯಾತ್ರೆ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ರಿಂದ ಜನವರಿ ತನಕ ನಡೆಯುವ ಮಂಡಲ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ನೈಷ್ಟಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ಹರಿಹರಪುತ್ರನಾಗಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
